Традыцыя фарбаваць яйкі на Вялікдзень — гэта захапляльнае спалучэнне старажытных паганскіх вераванняў, прыгожых хрысціянскіх легенд і чыстай практычнасці.

1. Яшчэ да хрысціянства

У многіх старажытных народаў яйка было сімвалам жыцця, адраджэння і вясны. Паводле паданняў, сусвет быў створаны з яйка, якое падклала казачная птушка Фенікс або качка. Пасля зімы людзі святкавалі абнаўленне прыроды, і яйка натуральна стала сімвалам новага жыцця. Таму яйкі фарбавалі ў жоўты колер (сонца) або чырвоны (агонь, кроў), каб «задобрыць» сілы прыроды і забяспечыць ураджай і здароўе і дарылі адзін аднаму.

А пазней Вялікдзень супаў з часам вясновага раўнадзенства, калі прырода абуджалася.

2. У хрысціянстве

З распаўсюджаннем хрысціянства гэтая традыцыя атрымала новы сэнс — яйка стала сімвалам Уваскрасення Хрыста: шкарлупіна — як магіла, жыццё ўнутры — як новае жыццё пасля смерці.

Чаму менавіта чырвоны колер?

Існуе вядомая легенда пра Марыю Магдалену. Паводле падання, яна прыйшла да рымскага імператара Тыберыя, каб паведаміць пра ўваскрасенне Хрыста, і прынесла яму ў падарунак курынае яйка.

Тыберый засмяяўся і сказаў: «Чалавек не можа ўваскрэснуць, як і гэтае белае яйка не можа стаць чырвоным».

У той жа момант яйка ў яго руках стала чырвоным.

Чырвоны колер сімвалізуе кроў Хрыста.

3. Практычнае тлумачэнне

Падчас Вялікага посту (перад Вялікаднем) у хрысціянстве нельга было есці яйкі, але куры, аднак, не ведалі пра пост і працягвалі несціся. Каб яйкі не сапсаваліся, іх адварвалі. А каб адрозніць вараныя яйкі ад сырых (і каб ведаць, якія былі знесены раней), іх пачалі фарбаваць — звычайна ў цыбульным лупінні.

Беларускія традыцыі: крашанкі і пісанкі

На нашых землях традыцыя набыла мастацкія формы:

Крашанкі — яйкі, пафарбаваныя ў адзін колер (звычайна натуральнымі фарбамі: лупіннем цыбулі, карой дуба, бярозавым лісцем).

Пісанкі — сапраўдныя творы мастацтва, дзе на яйка воскам наносіліся складаныя арнаменты. Кожны ўзор меў сэнс: «зоркі» сімвалізавалі чалавечае жыццё, «грабеньчыкі» — ваду, а «дубовае лісце» — моц (відэа тут).